14.06.1997 - Przemówienie Prezydenta Lecha Wałęsy, Płock

Płock, 14 czerwca 1997 r.

Chcieliśmy, chcemy i będziemy chcieć - Rzeczypospolitej samorządnej. Przeciwieństwem Rzeczypospolitej samorządnej jest państwo totalitarne. Różnie można mierzyć stopień, totalizmu państwa, stopień jego ingerencji w życie obywateli. Jednym z takich mierników jest kondycja samorządów. Kondycję tę daje się opisać dwoma wskaźnikami. Pierwszy z nich odpowiada na pytanie, ile władzy ma podstawowa jednostka samorządu. Jakie może podejmować decyzje, jakimi rozporządza finansami. Drugi natomiast odpowiada na pytanie, z jakim partnerem rządowym negocjuje samorząd - im wyżej, tym lepiej. W tej chwili istnieje tylko pierwszy stopień tej drabiny. Czy czas na drugi?
Dlaczego tak ważny jest drugi szczebel? Wydaje się, że w przypadku I
jego braku działania samorządowe mogą ulec atomizacji. Samorząd może być wówczas manipulowany przez władze centralne. Aby tak się nie stało musi być silny. Jego siła bierze się z dwu różnych źródeł: kompetencji, w jakie jest wyposażony i rozległości, jaką się charakteryzuje. Ta rozległość to powód, dla którego należy przeprowadzić drugi stopień reformy.
Jeżeli dla rozwoju samorządności konieczny jest drugi jej stopień, to czy musi to być powiat? Wydaje się, że jest to naj właściwsze, gdyż właśnie na tym szczeblu znajdują się wszystkie instytucje do kontaktów z potencjalnym partnerem. Bo samorząd nie działa w próżni - jest (czy może lepiej: powinien być) partnerem dla administracji państwowej. Jest już gotowe miejsce - wystarczy wypełnić je treścią. Poza tym - co nie jest bez znaczenia - powiat ma swoją metrykę sięgającą stuleci i jest mocno zakorzeniony w polskiej tradycji.
Samorząd - jak mówiłem na naszej poprzedniej sesji - to fakt, że dana zbiorowość rządzi się sama. Nie można narzucać pomysłów, trzeba je wspólnie wypracować. I samorządu - tak jak domu - nie
można budować od dachu, od kalenicy. Dom trzeba budować od fundamentów. Samorząd trzeba budować od podstaw, od najniższej jednostki administracyjnej - od gminy. Drugim szczeblem powinien być powiat. Interesy artykułowane przez samorząd, interesy ważne dla lokalnej społeczności mają charakter zazwyczaj szerszy niż obszar gminy. Żyjemy w takim świecie, gdzie interesy globalne się kurczą, interesy lokalne zaś rozszerzają. Powiat powinien być właściwym szczeblem do prezentacji interesów lokalnej społeczności. Szczeblem kolejnym, ale nie ostatnim. Powiat powinien być wstępem do budowy samorządu na szczeblu regionu. Ale to będzie tematem kolejnej, trzeciej już z kolei, sesji. Myślę, że już po naszym zwycięstwie w nadchodzących wyborach.